Script'te Veri Akışı: Pipe, Redirection, Here-doc, Process Substitution ve xargs
Script'te stdout yalnız veri, stderr mesaj taşımalı; pipeline'ın exit code'u varsayılan olarak son komutunkidir, PIPESTATUS ve pipefail ile görünür olur. Bookstore'un deploy script'ine exec ve tee ile log dosyası, here-doc ile RELEASE dosyası ekliyor; pipe'tan beslenen döngünün kaybettiği variable'ı < <(...) ile kurtarıyor, xargs -0 -P ile paralel çalıştırıyor ve jq ile JSON rapor üretiyoruz.
Sürüm notu: Bu yazıdaki örnekler Ubuntu 24.04 LTS (uzun süreli destek sürümü) üzerinde Bash 5.2.21 ve kaynaktan derlenen Bash 5.3.20 ile, ShellCheck 0.11.0 ve jq 1.7.1 kullanılarak denenmiştir.
Önce Tahmin Et
Sitedeki serilerin ortak örnek uygulaması Bookstore'un (bir online kitapçı) sunucusunda üç release var ve bookstore-ctl.sh releases üçüncü yazıdan beri her birini bir satırda yazıyor. Bu script onları sayıyor:
#!/usr/bin/env bash
count=0
./scripts/bookstore-ctl.sh releases | while IFS= read -r line; do
count=$((count + 1))
done
echo "releases: $count"
Script releases: 3 mü yazar, releases: 0 mı? Hiçbir hata mesajı çıkmıyor ve exit code 0. Cevap "Pipe'tan Beslenen Döngü" bölümünde.
Önceki yazıda deploy script'ine temiz bir arayüz verdik. Script büyüdükçe içinden üç ayrı akış geçiyor: başka bir programın okuyacağı veri, insanın okuyacağı mesajlar ve exit code'lar. Bu yazıda bu üçünü birbirinden ayırıyoruz: stdout'u veriye ayırmak, mesajları stderr'e ve bir log dosyasına yazmak, pipeline'larda kaybolan exit code'ları PIPESTATUS ve pipefail ile yakalamak, here-doc ile dosya üretmek, xargs ile paralel çalıştırmak ve jq ile JSON okuyup üretmek. Pipe ve redirection'ın etkileşimli temeli Linux ve Shell serisinin log okuma yazısında (Log Okumak 2); burada script'e özgü davranışa bakıyoruz.
stdout Veri İçin, stderr Mesajlar İçin
Her process'in iki çıkışı var: stdout (file descriptor 1) ve stderr (file descriptor 2). $(...), pipe ve > dosya yalnız stdout'u alır; stderr terminale gitmeye devam eder. Kural bu yüzden basit: başka bir komutun işleyeceği her şey stdout'a, insana yönelik her şey stderr'e. Kütüphanedeki log bunu baştan yapıyor. Kural bozulunca ne olduğunu, artifact'ı açıp klasörün yolunu döndüren bir function'da görelim:
#!/usr/bin/env bash
# Artifact'ı yeni bir klasöre açar ve klasörün yolunu yazar.
extract() {
local dir
dir=$(mktemp -d)
tar -xzvf "$1" -C "$dir"
echo "$dir"
}
release_dir=$(extract /var/tmp/bookstore/bookstore-api-1.4.3-linux-x64.tar.gz)
echo "release_dir=[$release_dir]"
ls "$release_dir"
$ ./extract.sh
release_dir=[./
./VERSION
./Bookstore.Api.dll
/tmp/tmp.SDz8Px7QQW]
ls: cannot access './'$'\n''./VERSION'$'\n''./Bookstore.Api.dll'$'\n''/tmp/tmp.SDz8Px7QQW': No such file or directory
tar -v açtığı dosyaların listesini stdout'a yazıyor; $(...) bu listeyi de yakaladı ve release_dir dört satırlık bir string oldu. Komutların hepsi hatasız çalıştı, bozulan şey çağıranın aldığı değer. Çözüm, veri olmayan çıktıyı stderr'e göndermek:
tar -xzvf "$1" -C "$dir" >&2
$ ./extract-fixed.sh
./
./VERSION
./Bookstore.Api.dll
release_dir=[/tmp/tmp.qU9nCRzWGP]
Bookstore.Api.dll
VERSION
Dosya listesi hâlâ terminalde görünüyor ama artık değerin parçası değil. Aynı sorun function içinde çağrılan her çok konuşan komutla çıkar: curl'ün ilerleme çubuğu, git'in mesajları, dotnet build çıktısı. Bir komutun çıktısını görmek istemediğinde bile hemen 2>/dev/null yazma; hata mesajını atmak, bir şey ters gittiğinde en çok arayacağın satırı silmek demek.
Sıra da önemli, çünkü redirection'lar soldan sağa uygulanır. 2>&1 > dosya önce stderr'i o anki stdout'a (terminale) bağlar, sonra stdout'u dosyaya çevirir; hata mesajı dosyaya gitmez:
$ ls /opt/bookstore /missing 2>&1 > /tmp/out.txt; echo "--- file:"; cat /tmp/out.txt
ls: cannot access '/missing': No such file or directory
--- file:
/opt/bookstore:
current
releases
$ ls /opt/bookstore /missing > /tmp/out.txt 2>&1; echo "--- file:"; cat /tmp/out.txt
--- file:
ls: cannot access '/missing': No such file or directory
/opt/bookstore:
current
releases
Script'in Çıktısını Log Dosyasına da Yazmak: exec ve tee
exec'e komut vermeden yalnız redirection verirsen, redirection o satırdan sonra script'in tamamına uygulanır. >(...) ise process substitution: bash parantez içindeki komutu başlatır ve yerine ona bağlı bir dosya adı koyar (echo >(true) lab'da /dev/fd/63 yazıyor). İkisi birleşince cron'dan çalışan bir job'un bütün çıktısını hem terminale hem bir log dosyasına yazmak tek satır:
#!/usr/bin/env bash
# Bundan sonra stdout ve stderr hem terminale hem log dosyasına gider.
exec > >(tee -a /tmp/nightly.log) 2>&1
echo "nightly job started"
ls /var/backups/bookstore
echo "nightly job finished"
$ ./nightly.sh
nightly job started
ls: cannot access '/var/backups/bookstore': No such file or directory
nightly job finished
$ cat /tmp/nightly.log
nightly job started
ls: cannot access '/var/backups/bookstore': No such file or directory
nightly job finished
Deploy script'inde bundan biraz farklısını istiyoruz: yalnız mesajlar log'a gitsin, stdout veri için temiz kalsın. Kütüphaneye start_log function'ını ekledik:
# Bundan sonra stderr'e yazılan her şeyi FILE'a da ekler.
# stdout'a dokunmaz, böylece veri için temiz kalır. Kullanım: start_log FILE
start_log() {
local file=$1
mkdir -p "$(dirname "$file")" || return 1
exec 2> >(tee -a "$file" >&2)
}
exec bir function'ın içinde çalışsa da etkisi bütün script'e geçer, çünkü function subshell açmaz. tee -a stdin'ini hem dosyaya ekler hem kendi stdout'una yazar; sondaki >&2 o stdout'u eski stderr'e, yani terminale bağlar. Deploy script'i log'u yalnız gerçek çalıştırmada açıyor; dry run hiçbir şeyi değiştirmediği için log'da iz bırakmıyor:
DEPLOY_LOG="${DEPLOY_LOG:-/var/log/bookstore/deploy.log}"
main() {
parse_args "$@"
validate_args
if (( ! DRY_RUN )); then
start_log "$DEPLOY_LOG"
fi
deploy
}
$ PATH="$HOME/lab-stubs:$PATH" ./scripts/bookstore-deploy.sh -e staging -v 1.4.3
2026-11-15T04:10:28Z deploying 1.4.3 to staging
(lab stub) systemctl restart bookstore-api
OK http://127.0.0.1:5000/health
2026-11-15T04:10:28Z deployed 1.4.3
$ PATH="$HOME/lab-stubs:$PATH" ./scripts/bookstore-deploy.sh -e staging -v 1.4.3; echo "exit=$?"
2026-11-15T04:10:28Z ERROR: release 1.4.3 already exists: /opt/bookstore/releases/1.4.3
exit=1
$ cat /var/log/bookstore/deploy.log
2026-11-15T04:10:28Z deploying 1.4.3 to staging
2026-11-15T04:10:28Z deployed 1.4.3
2026-11-15T04:10:28Z ERROR: release 1.4.3 already exists: /opt/bookstore/releases/1.4.3
Lab container'ında systemd olmadığı için sudo ve systemctl'i önceki yazıdaki gibi ne yaptığını yazan iki küçük stub karşılıyor; 127.0.0.1:5000'deki health endpoint'i de Bookstore.Api ile aynı cevabı veren küçük bir test servisi. Stub'ın satırı ve OK http://... stdout'a yazıldığı için log'da yok; log'da log ile die'ın mesajları ve komutların hata çıktıları birikiyor.
Process substitution'ın bir bedeli var: Bash'in manual'ına göre asenkron çalışır. Bash, tee'nin işini bitirmesini beklemeden devam eder; script bittiğinde tee hâlâ yazıyor olabilir. Yazmaya bir saniye geç başlayan bir tee ile bunu görmek kolay:
#!/usr/bin/env bash
# Process substitution yazmaya ancak bir saniye sonra başlıyor.
exec > >(sleep 1; tee -a /tmp/slow.log)
echo "line written by the script"
$ ./slow-log.sh; cat /tmp/slow.log; echo "--- after 2 seconds:"; sleep 2; cat /tmp/slow.log
cat: /tmp/slow.log: No such file or directory
--- after 2 seconds:
line written by the script
line written by the script
Script bittiğinde log dosyası henüz yoktu; satır bir saniye sonra hem terminale hem dosyaya geldi. Bir cron job'un hemen ardından log dosyasını okuyan bir adım varsa son satırları kaçırabilir. Gerektiğinde stdout'u kapatıp tee'yi beklemek mümkün: $! son başlatılan process substitution'ın PID'sini (process kimlik numarası) verir ve wait onu bekleyebilir:
#!/usr/bin/env bash
exec > >(sleep 1; tee -a /tmp/slow-wait.log)
tee_pid=$!
echo "line written by the script"
# tee girdinin bittiğini görsün diye stdout'u kapat, sonra onu bekle.
exec >&-
wait "$tee_pid"
$ ./slow-log-wait.sh; cat /tmp/slow-wait.log
line written by the script
line written by the script
Pipeline'ın Exit Code'u: PIPESTATUS ve pipefail
Bir pipeline'ın exit code'u varsayılan olarak son komutunkidir. Soldaki komut başarısız olsa da sağdaki başarılıysa pipeline başarılı sayılır:
$ curl -fsS http://127.0.0.1:5000/version | jq -r .status; echo "exit=$? PIPESTATUS=${PIPESTATUS[*]}"
curl: (22) The requested URL returned error: 404
exit=0 PIPESTATUS=22 0
$ set -o pipefail
$ curl -fsS http://127.0.0.1:5000/version | jq -r .status; echo "exit=$? PIPESTATUS=${PIPESTATUS[*]}"
curl: (22) The requested URL returned error: 404
exit=22 PIPESTATUS=22 0
Test servisinde /version diye bir endpoint yok. curl -f 404'ü 22 ile bildirdi, boş girdiyi sorunsuz işleyen jq 0 döndü ve pipeline'ın sonucu 0 oldu. PIPESTATUS array'i pipeline'daki her komutun exit code'unu sırayla tutar; sonraki komut onu ezdiği için hemen okunmalı. set -o pipefail ise pipeline'ın sonucunu sıfırdan farklı dönen en sağdaki komutun koduna çevirir; hepsi başarılıysa sonuç 0.
pipefail'in kendi tuzağı var. İstediği kadarını okuyup erken çıkan bir komut (head, grep -q) pipe'ı kapatır; soldaki komut yazmaya devam etmeye çalışınca SIGPIPE signal'iyle ölür ve 141 (128 + 13) döner:
#!/usr/bin/env bash
set -o pipefail
first=$(seq 1 100000 | head -n 1)
echo "first=$first exit=$?"
$ ./pipefail-head.sh
first=1 exit=141
İstediğimiz değeri aldık, ama pipefail açıkken pipeline başarısız sayılıyor; altıncı yazıda set -e eklediğimizde bu satır script'i durduracak. Soldaki komutun çıktısı küçükse pipe'ın tamponuna sığar ve sorun görünmez; veri büyüyünce ortaya çıkar. Çözüm, erken çıkan komutu pipe'ın sonundan kaldırmak (head -n 1 dosya gibi doğrudan dosyadan okumak, ya da veriyi önce bir variable'a almak) veya o satırda 141'i bilerek kabul etmek.
Pipe'tan Beslenen Döngü: Subshell, lastpipe ve < <(...)
Önce Tahmin Et'in cevabı:
$ ./count.sh
releases: 0
Bash pipeline'daki her komutu ayrı bir subshell'de çalıştırır, while döngüsü de dahil. Döngü count'u üç kez artırdı, ama kendi kopyasında; subshell bitince kopya da gitti ve script'in count'u 0 kaldı. Bash bu konuda bir şey söylemiyor, ShellCheck ise söylüyor:
$ shellcheck -f gcc count.sh
count.sh:3:58: warning: line appears unused. Verify use (or export if used externally). [SC2034]
count.sh:4:5: note: Modification of count is local (to subshell caused by pipeline). [SC2030]
count.sh:6:17: note: count was modified in a subshell. That change might be lost. [SC2031]
İki çözüm var. Birincisi shopt -s lastpipe: pipeline'ın son komutunu mevcut shell'de çalıştırır. Bash manual'ına göre yalnız job control kapalıyken çalışır; script'lerde job control varsayılan olarak kapalıdır. İkincisi, benim tercih ettiğim yol, döngüyü pipe yerine process substitution'dan beslemek: <(komut) komutun çıktısını bir dosya gibi okutur ve döngü mevcut shell'de kalır:
#!/usr/bin/env bash
count=0
while IFS= read -r line; do
count=$((count + 1))
done < <(./scripts/bookstore-ctl.sh releases)
echo "releases: $count"
$ ./count-lastpipe.sh
releases: 3
$ ./count-procsub.sh
releases: 3
Process substitution'lı yol, macOS'taki Bash 3.2 dahil her sürümde ve etkileşimli shell'de de aynı çalışır. Temizlik script'i üçüncü yazıdan beri bu kalıbı kullanıyor. bookstore-ctl.sh releases'in kendi içindeki | while ise olduğu gibi kalabilir: o döngü yalnız ekrana yazıyor, döngüden sonra yaşaması gereken bir variable yok.
Here-doc ve Here-string ile Dosya Üretmek
Here-doc, <<EOF satırından sonra gelen ve etiketin tek başına durduğu satıra kadar olan metni komutun stdin'ine verir. Etiket tırnaksızsa metin çift tırnak içindeymiş gibi genişletilir: $variable, $(komut) ve $(( )) çalışır. Deploy script'i artık her release'in içine kimin, ne zaman, hangi ortama deploy ettiğini yazan bir RELEASE dosyası bırakıyor:
# Her release'in içine yazılan RELEASE dosyasının içeriğini basar.
release_info() {
cat <<EOF_INFO
version=$VERSION
environment=$ENV_NAME
deployed_at=$(date -u +%Y-%m-%dT%H:%M:%SZ)
deployed_by=${SUDO_USER:-$(id -un)}
EOF_INFO
}
run tar -xzf "$artifact" -C "$release_dir"
if (( DRY_RUN )); then
printf '[dry-run] write %s\n' "$release_dir/RELEASE"
else
release_info > "$release_dir/RELEASE"
fi
$ cat /opt/bookstore/current/RELEASE
version=1.4.3
environment=staging
deployed_at=2026-11-15T04:10:28Z
deployed_by=user
release_info dosyaya kendisi yazmıyor, içeriği stdout'a basıyor; dosyaya yazmak çağıranın işi. Böylece aynı function'ı test ederken ya da dry run'da ekrana bastırabilirsin. sudo ile çalışıldığında SUDO_USER komutu başlatan asıl kullanıcıyı verir, yoksa id -un.
Genişletme, üretilen dosyada bash'in değil başka bir programın variable'ları olduğunda tuzağa dönüşür. nginx'in $host'u buna iyi bir örnek:
#!/usr/bin/env bash
port=5000
cat <<EOF_CONF
location /api/ {
proxy_pass http://127.0.0.1:$port/;
proxy_set_header Host $host;
proxy_set_header X-Forwarded-For $proxy_add_x_forwarded_for;
}
EOF_CONF
$ ./nginx-snippet.sh
location /api/ {
proxy_pass http://127.0.0.1:5000/;
proxy_set_header Host ;
proxy_set_header X-Forwarded-For ;
}
$ shellcheck nginx-snippet.sh
In nginx-snippet.sh line 6:
proxy_set_header Host $host;
^---^ SC2154 (warning): host is referenced but not assigned.
In nginx-snippet.sh line 7:
proxy_set_header X-Forwarded-For $proxy_add_x_forwarded_for;
^------------------------^ SC2154 (warning): proxy_add_x_forwarded_for is referenced but not assigned.
For more information:
https://www.shellcheck.net/wiki/SC2154 -- host is referenced but not assign...
$host ve $proxy_add_x_forwarded_for bash için tanımsız; boş string'e genişlediler ve geçersiz bir nginx config'i üretildi. Metinde hiç bash genişletmesi istemiyorsan etiketi tırnakla: <<'EOF_CONF'; o zaman $port da olduğu gibi kalır. İkisini birlikte istiyorsan bash'in dokunmaması gereken $'ların önüne ters bölü koy:
proxy_set_header Host \$host;
proxy_set_header X-Forwarded-For \$proxy_add_x_forwarded_for;
$ ./nginx-snippet-fixed.sh
location /api/ {
proxy_pass http://127.0.0.1:5000/;
proxy_set_header Host $host;
proxy_set_header X-Forwarded-For $proxy_add_x_forwarded_for;
}
Etiket adını içerikle karışmayacak şekilde seç (EOF_USAGE, EOF_CONF): metnin içinde tek başına etiketle aynı olan bir satır here-doc'u orada bitirir. <<- biçimi satır başındaki tab'ları siler ama boşlukları silmez; bu serideki gibi 4 boşlukla girintilenmiş kodda işe yaramadığı için here-doc içeriğini satır başından yazıyoruz.
Here-string (<<<) tek bir string'i stdin olarak verir ve sonuna bir satır sonu ekler. Bir sürüm numarasını parçalarına ayırmak için read ile birlikte kullanışlı:
$ IFS=. read -r major minor patch <<< "1.4.3"; echo "major=$major minor=$minor patch=$patch"
major=1 minor=4 patch=3
Buradaki IFS=. yalnız o read komutu için geçerli, script'in IFS'i değişmiyor.
xargs ile Toplu ve Paralel Çalıştırmak
xargs stdin'den okuduğu argümanlarla bir komutu çalıştırır. Script'te iki option'ı neredeyse her zaman yaz: -0 argümanları NUL (sıfır değerli byte) ile ayırır, böylece boşluk ya da satır sonu içeren adlar bölünmez; -n 1 her çağrıya tek argüman verir. -P N ise aynı anda N çağrı çalıştırır. Bookstore'un üç ortamının health check'ini paralel yapalım:
$ printf '%s\0' local staging production | xargs -0 -n 1 -P 3 ./scripts/bookstore-health.sh; echo "xargs exit=$?"
OK http://127.0.0.1:5000/health
curl: (6) Could not resolve host: staging.bookstore.test
curl: (6) Could not resolve host: bookstore.test
FAIL https://bookstore.test/health
FAIL https://staging.bookstore.test/health
xargs exit=123
Lab'da yalnız local ayakta, diğer iki ad çözülmüyor. Çıktıların sırası ortamların sırası değil, bitiş sırası; paralel işlerin çıktıları birbirine karışabilir, sıra önemliyse her işin çıktısını ayrı bir dosyaya yaz. Exit code'a da dikkat: çağrılardan biri 1 ile 125 arası bir kodla biterse xargs 123 döner. Paralelliğin kazancı kolay ölçülüyor:
$ time (printf '%s\0' 1 1 1 | xargs -0 -n 1 sleep)
real 0m3.009s
user 0m0.003s
sys 0m0.002s
$ time (printf '%s\0' 1 1 1 | xargs -0 -n 1 -P 3 sleep)
real 0m1.004s
user 0m0.002s
sys 0m0.002s
Disk ya da ağ bekleyen işlerde (yedekleri sıkıştırmak, birkaç sunucuya dosya kopyalamak) -P süreyi kısaltır; aynı veritabanına yük bindiren işlerde sınırı düşük tut. find ... -print0 | xargs -0, üçüncü yazıdaki find -print0 | while IFS= read -r -d '' döngüsünün, her dosya için tek bir komut çalıştırman yetiyorsa daha kısa hâli.
jq ile JSON Okumak ve Üretmek
JSON'u grep ya da sed ile okumak, alanların sırası ya da boşluklar değiştiği gün bozulur. Script'te JSON için jq kullan; aracın kendisi Terminal ve Command Line serisinde, burada script için önemli iki option'a bakıyoruz. -e, sonucun false ya da null olmasını exit code'a çevirir, böylece jq bir koşul olarak kullanılabilir:
$ curl -fsS http://127.0.0.1:5000/health | jq -e '.status == "Healthy"' > /dev/null && echo "healthy"
healthy
JSON üretirken string birleştirme yapma. Değerin içinde tırnak varsa üretilen JSON'un yapısı değişir; aşağıdaki "sürüm" kendine bir alan daha ekledi:
$ printf '{"version":"%s"}\n' '1.4.3" , "admin":"yes' | jq -c .
{"version":"1.4.3","admin":"yes"}
$ jq -nc --arg version '1.4.3" , "admin":"yes' '{version: $version}'
{"version":"1.4.3\" , \"admin\":\"yes"}
--arg değeri jq'ya string olarak verir, jq de onu doğru kaçış karakterleriyle yazar. Değer bir kullanıcıdan, bir dosyadan ya da bir CI variable'ından geliyorsa bu fark bir güvenlik konusu; GitHub Actions serisinin güvenlik yazısındaki script injection probleminin JSON'daki karşılığı.
Özet Rapor: bookstore-report.sh
Bu yazının parçalarını bir araya getiren küçük bir script: sunucudaki release'leri ve deploy log'undaki başarılı ve başarısız deploy sayısını özetliyor, --json ile aynı veriyi başka bir aracın okuyacağı biçimde veriyor. bookstore-ctl.sh'e de report komutu olarak eklendi.
#!/usr/bin/env bash
#
# bookstore-report.sh - bu sunucudaki release'lerin ve deploy log'unun özeti.
#
# Kullanım: bookstore-report.sh [--json]
# Variable'lar: BOOKSTORE_ROOT kurulum kökü (varsayılan /opt/bookstore)
# DEPLOY_LOG deploy log'u (varsayılan /var/log/bookstore/deploy.log)
# Exit code: 0 başarılı, 1 hata, 2 yanlış kullanım
SCRIPT_DIR=$(dirname "$(readlink -f "$0")")
# shellcheck source=lib/common.sh
source "$SCRIPT_DIR/lib/common.sh"
ROOT="${BOOKSTORE_ROOT:-/opt/bookstore}"
DEPLOY_LOG="${DEPLOY_LOG:-/var/log/bookstore/deploy.log}"
usage() {
echo "Usage: ${0##*/} [--json]" >&2
}
# Release adları, en eskisi önce.
list_releases() {
local dir
shopt -s nullglob
for dir in "$ROOT"/releases/*/; do
dir=${dir%/}
echo "${dir##*/}"
done | sort -V
}
# Her release için tab ile ayrılmış bir satır: version, deployed_at, deployed_by, current (yes/no).
release_rows() {
local current name key value deployed_at deployed_by is_current
current=$(current_release "$ROOT") || current=""
while IFS= read -r name; do
deployed_at="-"
deployed_by="-"
if [[ -f $ROOT/releases/$name/RELEASE ]]; then
while IFS='=' read -r key value; do
case $key in
deployed_at) deployed_at=$value ;;
deployed_by) deployed_by=$value ;;
esac
done < "$ROOT/releases/$name/RELEASE"
fi
is_current=no
if [[ $name == "$current" ]]; then
is_current=yes
fi
printf '%s\t%s\t%s\t%s\n' "$name" "$deployed_at" "$deployed_by" "$is_current"
done < <(list_releases)
}
# Deploy log'undaki başarılı ve başarısız deploy'ları sayar.
deploy_counts() {
local ok=0 failed=0 line
if [[ ! -r $DEPLOY_LOG ]]; then
log "no deploy log at $DEPLOY_LOG"
return 0
fi
while IFS= read -r line; do
case $line in
*" deployed "*) ok=$((ok + 1)) ;;
*" ERROR: "*) failed=$((failed + 1)) ;;
esac
done < "$DEPLOY_LOG"
echo "deploys: $ok succeeded, $failed failed (from $DEPLOY_LOG)"
}
print_text() {
local version deployed_at deployed_by is_current count=0
printf '%-9s %-21s %-6s %s\n' RELEASE DEPLOYED_AT BY CURRENT
while IFS=$'\t' read -r version deployed_at deployed_by is_current; do
printf '%-9s %-21s %-6s %s\n' "$version" "$deployed_at" "$deployed_by" "$is_current"
count=$((count + 1))
done < <(release_rows)
echo "$count releases"
deploy_counts
}
print_json() {
release_rows | jq -Rn '[inputs | split("\t") | {
version: .[0],
deployed_at: (if .[1] == "-" then null else .[1] end),
deployed_by: (if .[2] == "-" then null else .[2] end),
current: (.[3] == "yes")
}]'
}
main() {
case ${1:-} in
"") print_text ;;
--json) print_json ;;
-h | --help) usage ;;
*)
usage
exit 2
;;
esac
}
main "$@"; exit
Veri bir kez üretiliyor, iki biçimde sunuluyor: release_rows her release için tab ile ayrılmış bir satır yazıyor, print_text bu satırları tablo olarak, print_json jq ile JSON olarak basıyor. print_text'teki döngü < <(release_rows) ile beslendiği için count döngüden sonra doğru. Tab, IFS için boşluk sayılan bir karakter olduğundan art arda iki tab tek ayırıcı gibi okunur ve boş alan kaybolur; eksik değerler bu yüzden - olarak yazılıp JSON'da null'a çevriliyor. jq'daki -R girdiyi JSON yerine düz metin satırları olarak okur, -n ile birlikte inputs da bütün satırları tek bir array'de toplar.
$ ./scripts/bookstore-ctl.sh report
RELEASE DEPLOYED_AT BY CURRENT
1.4.0 - - no
1.4.1 - - no
1.4.2 - - no
1.4.3 2026-11-15T04:10:28Z user yes
4 releases
deploys: 1 succeeded, 1 failed (from /var/log/bookstore/deploy.log)
$ ./scripts/bookstore-report.sh --json | jq -c '.[]'
{"version":"1.4.0","deployed_at":null,"deployed_by":null,"current":false}
{"version":"1.4.1","deployed_at":null,"deployed_by":null,"current":false}
{"version":"1.4.2","deployed_at":null,"deployed_by":null,"current":false}
{"version":"1.4.3","deployed_at":"2026-11-15T04:10:28Z","deployed_by":"user","current":true}
$ ./scripts/bookstore-report.sh --json | jq -r '.[] | select(.current) | .version'
1.4.3
$ DEPLOY_LOG=/tmp/none.log ./scripts/bookstore-report.sh > /tmp/report.txt; tail -n 2 /tmp/report.txt
2026-11-15T04:10:28Z no deploy log at /tmp/none.log
1.4.3 2026-11-15T04:10:28Z user yes
4 releases
Son komutta mesaj terminalde kaldı, dosyaya yalnız rapor gitti. Bu ayrım, raporu bir başka script'in ya da bir monitoring job'unun okuyabilmesinin ön koşulu. 1.4.0–1.4.2'nin RELEASE dosyası yok, çünkü bu yazıdan önce deploy edildiler.
Üretimde Dikkat
Bir script'in stdout'u başka bir script tarafından okunmaya başladığı anda bir arayüz olur. Metin tablosunu insanlar için serbestçe değiştirebilmek istiyorsan makineler için ayrı ve kararlı bir biçim ver (--json); CI'daki bir adım ya da bir monitoring kontrolü sütun hizasına bağlı kalmasın.
Log dosyası kendiliğinden küçülmez. /var/log/bookstore/deploy.log için bir logrotate kuralı yaz; kuralın yazımı Linux ve Shell serisinin journalctl ve logrotate yazısında. Script'i bir systemd service ya da timer olarak çalıştırıyorsan, systemd stdout ve stderr'i zaten journal'a yazar; o durumda exec ile tee çoğu zaman gereksizdir, journalctl -u ile okursun.
Here-doc ile secret içeren bir dosya üretiyorsan, permission'ı dosya oluşmadan önce ayarla: (umask 077; release_secret > dosya) dosyayı 600 ile açar; önce yazıp sonra chmod etmek, arada okunabilir bir an bırakır. Bash 5.1'den beri küçük here-doc'lar pipe ile verilir, pipe tamponundan büyük olanlar ise yine geçici bir dosyaya yazılır; eski sürümlerde her here-doc geçici dosya demekti. Secret'ı here-doc'a değil, permission'ı doğru bir dosyaya koymak bu yüzden daha güvenli.
xargs -P ile paralelliği artırırken karşı tarafı düşün: on sunucuya aynı anda dosya kopyalamak ağı, aynı veritabanına on paralel sorgu ise veritabanını zorlar. Sınırı bir variable'a koy (PARALLEL=${PARALLEL:-4}), gerektiğinde düşür.
Sık Düşülen Tuzaklar
pipefail ile grep -q. Eşleşmeyi bulan grep -q hemen çıkar, soldaki komut SIGPIPE alır ve koşul yanlış sonuç verir:
#!/usr/bin/env bash
set -o pipefail
if seq 1 100000 | grep -q '^1$'; then
echo "found"
else
echo "not found, PIPESTATUS=${PIPESTATUS[*]}"
fi
$ ./grep-q.sh
not found, PIPESTATUS=141 0
Satır bulundu, grep 0 döndü, ama pipeline 141 ile "başarısız". Kaynak bir dosyaysa grep -q '^1$' dosya gibi doğrudan dosyayı oku; bir komutsa çıktısını önce bir variable'a al.
-0'sız xargs. Varsayılan olarak boşluk ve satır sonundan böler; boşluklu bir dosya adı üç argümana dönüşür:
$ find /tmp/notes -name '*.md' | xargs ls; echo "exit=$?"
ls: cannot access '/tmp/notes/release': No such file or directory
ls: cannot access 'notes': No such file or directory
ls: cannot access '1.4.3.md': No such file or directory
exit=123
$ find /tmp/notes -name '*.md' -print0 | xargs -0 ls
/tmp/notes/release notes 1.4.3.md
Pipe'tan beslenen döngüde kaybolan variable ve here-doc'ta istemeden genişleyen $, yukarıda gördüğümüz gibi hata vermez; ikisini de ShellCheck yakalıyor: SC2031 (subshell'de değişip kaybolan variable uyarısı) ve SC2154 (atanmamış variable uyarısı). Bu yüzden ShellCheck'i yalnız editörde değil, her commit'te çalıştır; serinin son yazısında bunu CI'a bağlayacağız.
Function'ın stdout'unu hem veri hem mesaj için kullanmak. extract örneğindeki gibi değer bozulur ve hata çoğu zaman çok sonra, bozuk değerin kullanıldığı yerde çıkar. Bir function'ın stdout'unu $(...) ile yakalayacaksan içinde çağırdığın her komutun nereye yazdığını bil.
Küçük Bir Deneme
★☆☆ bookstore-report.sh --json çıktısına her release'in diskte kapladığı alanı size_kb olarak ekle (du -sk). Sayı JSON'a string değil number olarak girsin; jq'da tonumber işine yarar.
★★☆ bookstore-ctl.sh'e status --all ekle: üç ortamın health check'ini xargs -P 3 ile paralel yapsın ama çıktıyı her zaman local, staging, production sırasıyla göstersin. İpucu: her çağrının çıktısını mktemp -d ile açtığın bir klasörde ayrı bir dosyaya yaz, sonra sırayla oku.
★★★ Deploy log'unu JSON Lines biçiminde (her satır bir JSON object) de tut: kütüphaneye jq -nc --arg kullanan bir log_event function'ı ekle ve deploy'un başlangıcını, bitişini ve hatasını {"time":…,"event":…,"version":…} olarak yazsın. Ardından deploy_counts'u metin aramak yerine bu dosyayı jq -s ile okuyacak şekilde değiştir.
Bu yazıyı hazırlarken kütüphaneye start_log'u eklemeyi unuttuğum bir deneme oldu: script start_log: command not found yazdı ve deploy'a hiçbir şey olmamış gibi devam etti. Bir sonraki yazının konusu tam olarak bu: set -euo pipefail'in gerçekte neyi yakalayıp neyi kaçırdığı, trap ile cleanup, retry, flock ile aynı anda tek deploy ve yarıda kesilen bir deploy'un sunucuyu yarım bırakmaması.