Blog
Mert Özen'in yazılım geliştirme, backend, frontend ve DevOps üzerine blog yazıları.
PostgreSQL 18 Yenilikleri: Asynchronous I/O, Skip Scan, uuidv7, Virtual Generated Column, RETURNING OLD/NEW ve Temporal Constraint'ler
PostgreSQL 18'de generated column varsayılan olarak virtual: bir milyon satırlık tabloya kolon eklemek 17'deki gibi tabloyu yeniden yazmıyor, ama index de konamıyor. io_method ile asynchronous I/O, skip scan, BUFFERS'ın varsayılan olduğu EXPLAIN, uuidv7(), RETURNING OLD/NEW, WITHOUT OVERLAPS, varsayılan data checksum, OAuth ve logical replication değişiklikleri; her biri 17'deki karşılığıyla.
Eski PostgreSQL Projelerini Okumak: 13'ten 17'ye Önemli Değişiklikler
14'ten 17'ye geçen bir projeyi bozan şey yeni özellikler değil, kaldırılan ve taşınanlardır: pg_start_backup 15'te, public schema'daki CREATE yetkisi 15'te, pg_stat_bgwriter'ın checkpoint kolonları 17'de gitti. Aynı SQL dosyası 13–17'de çalıştırılarak multirange, MERGE, SQL/JSON, JSON_TABLE ve builtin collation'ın geldiği sürümler, pg_upgrade'in public yetkisini taşıması ve destek dışı kalan 14'ten çıkış.
PostgreSQL'de Güvenlik ve Operasyon Temelleri: Role, GRANT, pg_hba, SCRAM, Backup ve Major Upgrade
PostgreSQL'de güvenlik üç role ile başlar: şemanın sahibi, yalnızca DML yapan uygulama ve bakım için superuser; default privileges yalnızca adı verilen rolün oluşturduğu nesnelere uygulanır. GRANT, pg_read_all_data, RLS, pg_hba.conf, SCRAM, Npgsql'de SSL Mode=VerifyFull, pg_dump/pg_restore ile restore testi, WAL arşiviyle PITR ve 18'in checksum ve istatistik değişiklikleriyle pg_upgrade.
PostgreSQL Extension'ları: pg_stat_statements, pg_trgm, pgcrypto, citext, unaccent ve Managed Ortamlarda Extension
Bir extension'ı kimin kurabileceğini trusted/untrusted ayrımı, ne zaman çalışacağını shared_preload_libraries belirler: citext'i veritabanı sahibi kurar, pg_buffercache superuser ister, pg_stat_statements preload edilmeden kurulsa da çalışmaz. Sürüm güncelleme, citext ve pgcrypto'nun tuzakları, pg_cron, TimescaleDB ve Citus lisansları, Azure ve RDS'te izin listeleri ve pg_upgrade'i durduran eksik kütüphane.
EF Core ile PostgreSQL: Npgsql Provider, snake_case, Array/JSON Mapping, Enum, xmin Concurrency ve Migration Farkları
EF Core'u PostgreSQL'e taşımak UseNpgsql'den fazlası: karşılaştırma büyük/küçük harfe duyarlıdır ve SQL Server'da çalışan == araması sessizce boş döner. EFCore.NamingConventions ile snake_case, text[] ve @> çevirisi, jsonb'ye eşlenen complex type ve ExecuteUpdate ile jsonb_set, PostgreSQL enum, uuid v7, xmin ile concurrency token, generated tsvector ve CREATE INDEX CONCURRENTLY'nin migration'ı transaction dışına taşıması.
Npgsql ve Dapper ile PostgreSQL: NpgsqlDataSource, Type Mapping, COPY ve LISTEN/NOTIFY
.NET'ten PostgreSQL'e uygulama boyunca tek bir NpgsqlDataSource ile bağlanılır; timestamptz'ye yalnızca UTC değer yazılır, Dapper ise Kind'ı belirsiz DateTime'ı hata vermeden üç saat kaydırabilir. DI ve pool varsayılanları, = ANY(@ids), DateOnly ve jsonb, Dapper'ın enum'ı integer göndermesi, 100.000 satırda Execute, NpgsqlBatch ve binary COPY, otomatik prepare, LISTEN/NOTIFY ile cache invalidation ve OpenTelemetry.
PostgreSQL Full-Text Search: tsvector, tsquery, Türkçe Configuration, unaccent ve pg_trgm
PostgreSQL'de Türkçe arama için turkish configuration yeterli bir başlangıç ama stemmer'ı kusursuz değil: "kasabalar" bulunurken "kasaba" bulunamayabilir; prefix araması, unaccent ve pg_trgm bu boşlukları kapatır. tsvector/tsquery, websearch_to_tsquery, 18'de full-text'in collation provider'ı kullanması ve İ/ı, setweight'li STORED generated column ve GIN, ts_rank, ts_headline, typo toleransı ve Elasticsearch'e ne zaman geçileceği.
PostgreSQL'de Transaction, Isolation ve Locking: Serializable SSI, SELECT FOR UPDATE SKIP LOCKED ve Advisory Lock
PostgreSQL'de okuyan yazanı hiçbir isolation level'da beklemez; REPEATABLE READ ve SERIALIZABLE çakışmayı kilitle değil 40001 hatasıyla çözer, bu yüzden retry şarttır. Lost update ve write skew denemeleri, foreign key'i bekleten FOR UPDATE yerine FOR NO KEY UPDATE, SKIP LOCKED ile dört worker'lı outbox relay, advisory lock, deadlock, ALTER TABLE'ın lock kuyruğu ve EF Core execution strategy ile retry.
MVCC, VACUUM ve Autovacuum: Dead Tuple, Bloat, HOT Update ve Transaction ID Wraparound
PostgreSQL'de UPDATE satırı yerinde değiştirmez, yeni sürüm yazar; eski sürümü VACUUM temizler ama dosyayı küçültmez, alanı yeniden kullanıma açar. 40.000 satırlık tabloyu iki katına çıkaran tek UPDATE, VACUUM FULL'un okumayı da durduran kilidi, fillfactor 80 ile %100 HOT update, tablo bazında autovacuum eşiği, açık kalan bir transaction'ın VACUUM'u durdurması ve transaction ID wraparound'a karşı freeze.
PostgreSQL'de EXPLAIN Okumak: ANALYZE, BUFFERS, Scan ve Join Node'ları, Statistics ve pg_stat_statements
PostgreSQL'de bir planı okurken önce her node'un tahmini satır sayısını EXPLAIN ANALYZE'ın gerçek değeriyle karşılaştırırsın; planner'ın kararları o tahmine dayanır. Cost'un elle hesabı, 18'de varsayılan olan BUFFERS, loops ve ondalıklı rows, nested loop, hash ve merge join, 13 kat yanılan tahmini düzelten CREATE STATISTICS, pg_stat_statements, GENERIC_PLAN ve EF Core sorgusunun planını parametreleriyle yakalayan auto_explain.
PostgreSQL Index Türleri: B-tree, Hash, GIN, GiST, SP-GiST, BRIN ve Partial/Expression Index
PostgreSQL'de index türünü kolonun tipi değil sorgunun biçimi belirler: eşitlik ve aralık için B-tree, array/JSONB ve ILIKE '%...%' için GIN, çakışma için GiST, zamana göre büyüyen tablolar için BRIN. 18'in skip scan'iyle 10.328 yerine 26 page okuyan sorgu, deduplication, INCLUDE ve index-only scan, 21 MB'lık B-tree yerine 24 kB'lık BRIN, hash, partial ve expression index, INVALID kalan CONCURRENTLY index'i ve HOT update'i bozan index.
PostgreSQL'de JSONB: Operator'ler, SQL/JSON Function'ları, GIN Index ve Ne Zaman Kullanmamalı?
JSONB, JSON'ı yazarken bir kez ayrıştırıp binary yapıda saklar; disk kazandırmaz ama @>, ? ve jsonpath ile sorgulanabilir ve GIN ile index'lenebilir. Bookstore'un books.attributes kolonu üzerinde json/jsonb farkı, operator'ler, jsonb_set, 17'nin JSON_VALUE ve JSON_TABLE'ı, jsonb_ops ile jsonb_path_ops'un hangi sorguda index kullandığı, expression index, tek sayaç için 175 kB WAL üreten TOAST tuzağı, tahmin hataları ve EAV'nin JSON hâli.