Blog
Mert Özen'in yazılım geliştirme, backend, frontend ve DevOps üzerine blog yazıları.
LLM API'lerinin Evrimi: Completions'tan Tool Calling, Structured Outputs ve MCP'ye
Metni sürdüren ilk API'den chat biçimine, function calling'den JSON mode ve structured outputs'a, reasoning parametrelerinden Model Context Protocol'e ve agent'lara kadar LLM API'lerinin doğrulanmış tarihlerle evrimi. Her adımın serideki hangi örneğe karşılık geldiğini görüyor ve serinin sonunda sıradaki yapay zeka serilerine köprü kuruyoruz.
2023'ten Bugüne LLM'ler: Open-Weight Modeller, Uzun Bağlam ve Reasoning
GPT-4'ten bugüne LLM dünyasının doğrulanmış tarihlerle özeti: Llama, Mistral, Qwen ve Gemma ile open-weight modellerin yükselişi, context window'un 2.048 token'dan milyon token'a büyümesi, görüntü okuyan modeller ve o1, DeepSeek-R1 ile gelen reasoning modelleri. Open-weight ile açık kaynak farkını ve neden bir model sıralaması vermediğimizi de konuşuyoruz.
Transformer'dan ChatGPT'ye: LLM'lerin Doğuşu (2017–2022)
2017'deki "Attention Is All You Need" makalesinden ChatGPT'nin çıkışına kadar bugünkü LLM'leri mümkün kılan adımlar: Transformer, GPT-1 ve BERT ile ön eğitim, GPT-2'nin aşamalı yayını, ölçeklenme yasaları ve GPT-3, InstructGPT ve RLHF. Her adımın serideki hangi kavramın kökü olduğunu ve geliştirici için ne değiştirdiğini görüyoruz.
Sağlayıcıdan Bağımsız LLM Kodu: IChatClient, OpenAI Uyumlu /v1 ve DI
IChatClient soyutlamasıyla aynı kodu Ollama'nın kendi API'si ve OpenAI uyumlu /v1 endpoint'i üzerinden çalıştırıyor, sağlayıcıyı yapılandırmadan ve ortam değişkeniyle değiştiriyoruz. ASP.NET Core minimal API'ye DI ile bağlıyor, API anahtarlarını user secrets ve ortam değişkenleriyle saklıyor, TypeScript'te openai paketiyle aynı fikri kuruyor ve soyutlamanın sınırlarına bakıyoruz.
LLM Maliyeti, Gecikme ve Model Seçimi: Token'dan Faturaya
Token sayısından istek başına ve aylık maliyeti hesaplıyor, gecikmeyi yükleme, girdi işleme ve çıktı üretimi olarak üçe ayırıyoruz. gemma3:4b ile 12b'yi gerçek tokens/s ölçümüyle karşılaştırıyor, Q4_K_M'nin ne demek olduğunu tensor tiplerine bakarak görüyor, Microsoft.Extensions.AI ile cevapları cache'liyor ve yerel ile bulut arasındaki kararı tartışıyoruz.
LLM Halüsinasyonu ve Güvenilirlik: Kaynak Göster, Doğrula, Ölç
gemma3:4b'ye var olmayan bir romanın yazarını sorunca kendinden emin bir ad ve yıl uydurdu. Halüsinasyonun neden olduğuna bakıyor, cevabı structured output ile kaynak göstermeye zorluyor, kaynakları kodla doğruluyor ve on soruluk bir golden set ile üç yaklaşımı sayılarla karşılaştırıyoruz.
LLM ve RAG: Modelin Bilmediği Veriyle Cevap Vermek
gemma3:4b'ye kitapçının iade süresini sorunca kendinden emin bir şekilde 30 gün dedi; doğrusu 21. Politikaları chunk'lara bölüyor, nomic-embed-text ile indeksliyor, en yakın parçaları prompt'a koyuyor ve modele bağlamda olmayanı bilmediğini söyletiyoruz. C#'ta bellekte minimal bir RAG ve sınırları.
LLM'lerde Embedding ve Benzerlik: Metni Anlamına Göre Aramak
Embedding nedir, cosine similarity nasıl hesaplanır? nomic-embed-text ile 768 boyutlu vector'ler üretiyor, C# ve TypeScript'te elle cosine similarity yazıyor, bellekte küçük bir semantic search kurup anahtar kelime aramasıyla karşılaştırıyoruz. Olumsuz cümle tuzağı ve Türkçe sorgularla sınırlar gerçek puanlarla.
LLM Tool Calling (2): Microsoft.Extensions.AI ve Güvenli Araçlar
Araç döngüsünü UseFunctionInvocation ve AIFunctionFactory'ye devrediyor, sonra asıl soruya geçiyoruz: modelin istediği her çağrı çalışmalı mı? Yetkiyi oturumdan almak, veri değiştiren araçlara onay, Zod ile argüman doğrulama ve modelin uydurduğu argümanlar gerçek qwen3:4b çıktılarıyla.
LLM Tool Calling (1): Model Fonksiyon Çağırmaz, Çağrı İster
Tool calling'de model hiçbir fonksiyonu çalıştırmaz; bir çağrı isteği üretir, çalıştırmak senin koduna kalır. Ollama'nın /api/chat endpoint'ine qwen3:4b ile ham tools isteği atıyor, sonucu tool rolüyle geri gönderiyor, döngüyü TypeScript'te ve paketsiz C#'ta kuruyoruz.
LLM ile Structured Output: JSON Mode, JSON Schema ve GetResponseAsync<T>
Serbest metni regex ile parse etmenin neden kırıldığını, JSON mode'un neden yetmediğini ve JSON schema'nın biçimi nasıl sabitlediğini görüyoruz. TypeScript'te Zod, C#'ta GetResponseAsync<T> kullanıyor, schema'ya uyan ama yanlış bir cevabı yakalıyor ve iki katmanlı doğrulama kuruyoruz.
LLM için Prompt Yazmak (2): Adım Adım Düşündürmek ve Reasoning Modelleri
Adım adım düşün demek doğru cevabı garanti eder mi? Tuzaklı bir sipariş hesabını gemma3:4b'ye üç biçimde soruyor, qwen3:4b'nin think parametresiyle düşünmeyi cevaptan ayırıyor, C#'ta ReasoningOptions kullanıyor ve düşünmenin token ile süre olarak bedelini ölçüyoruz.