Blog
Mert Özen'in yazılım geliştirme, backend, frontend ve DevOps üzerine blog yazıları.
Domain-Driven Design Nedir? Ne Zaman Değer, Ne Zaman Gereksiz?
DDD, karmaşıklığın teknolojide değil iş kurallarında olduğunu kabul edip modeli domain uzmanıyla birlikte koda taşıyan bir yaklaşımdır; kuralları sık değişen core domain'de değer üretir, CRUD ekranlarında ve kısa ömürlü MVP'lerde gereksizdir. Kampanya indirimi hatasıyla CRUD ve domain modelinin farkı, strategic ve tactical design ayrımı, eShop'un Ordering.Domain'i ve serinin yol haritası.
Ubiquitous Language: Domain Expert'le Aynı Dili Konuşan Kod
Ubiquitous language, bir bounded context içinde domain uzmanının ve developer'ların konuştuğu, class ve method adlarına birebir yansıyan tek ve kesin dildir: Status = 4 yerine order.Cancel(reason) ve RequestReturn. Belirsiz kelimeleri (ürün, durum, iade) ayrıştırmak, Türkçe konuşup İngilizce kod yazan ekip için çeviri sütunlu glossary, reflection ile glossary kontrolü ve HttpStatusCode'un RFC 9110 ile değişen dili.
Subdomain'ler: Core, Supporting ve Generic Ayrımıyla Yatırımı Doğru Yere Yapmak
Core subdomain şirketi rakiplerinden ayıran, karmaşık ve sık değişen parçadır ve en iyi ekiple zengin modelle yazılır; supporting basit tutulur, generic ise karmaşık olsa da satın alınır. Evans'ın Core Domain ve Generic Subdomains pattern'leri, Khononov'un ölçütleri, Bookstore'un sınıflaması, aynı uygulamada domain model, transaction script ve ince gateway, .NET'in kriptografiyi işletim sistemine bırakması ve subdomain ile bounded context farkı.
Bounded Context: Aynı Kelimenin Farklı Anlamları ve Model Sınırları
Bounded context, bir modelin ve dilinin geçerli olduğu açıkça çizilmiş sınırdır; "kitap" Catalog'da satıştaki eser, Inventory'de depodaki nüsha, Ordering'de satın alınan satır, Shipping'de koli olduğu için tek bir dev Book class'ı yerine dört model gerekir. Evans'ın tanımı, .NET'in Timer'larıyla CS0104, bounded context ile subdomain ve microservice farkı, boyutlandırma, Ordering için Bounded Context Canvas ve EF Core'da context başına schema.
Context Mapping: Anti-Corruption Layer, Open Host Service ve Bounded Context'ler Arası İlişkiler
Context map, bounded context'ler arasındaki ilişkileri hem teknik hem organizasyonel olarak adlandırır: upstream/downstream, Partnership, Shared Kernel, Customer/Supplier, Conformist, Anti-Corruption Layer, Open Host Service, Published Language, Separate Ways ve Big Ball of Mud. Bookstore'un context map'i, eski kargo sisteminin SOAP/XML modelini Shipping'e çeviren test'li bir ACL, versiyonlu bir Published Language ve Shared Kernel'in Common.dll'e dönüşme tuzağı.
EventStorming ile Domain'i Keşfetmek: Big Picture'dan Aggregate'lere
EventStorming, domain'de olan biteni geçmiş zamanlı turuncu sticky'lerle bir timeline'a dizerek domain expert ile developer'ları aynı dilde buluşturan bir workshop formatıdır. Bookstore'un sipariş akışını Big Picture, Process Modeling ve Software Design seviyelerinden geçirip hot spot'ları, pivotal event'leri, policy'leri ve duvardan çıkan aggregate adaylarını koda döküyoruz.
Entity ve Value Object: Identity, Equality ve C# record ile Immutable Modeller
Entity'yi zaman içinde süren kimliği, value object'i ise yalnızca değeri tanımlar: iki Money aynı tutar ve para birimindeyse aynıdır, iki Order ise Id'leri aynıysa. C# record ve readonly record struct ile Money, Isbn ve strongly typed id'ler yazıyor, EF Core 10'un owned type yerine önerdiği complex type'larla map'liyor ve record'daki collection, struct default'u ve with tuzaklarını gerçek çıktılarla gösteriyoruz.
Always-Valid Domain Model: Invariant'ları Constructor, Factory ve Guard'larla Korumak
Always-valid domain model, invariant'ların kaydetmeden önce kontrol edilmesi değil, ihlal edilmesinin imkânsız olmasıdır: private constructor, static factory ve guard clause'lar geçersiz state'e giden her yolu kapatır. Bookstore'un Order'ında en az bir satır, kitap başına 10 adet, tek para birimi ve tek kupon kurallarını; required/init ve C# 14 field'ın sınırlarını, domain exception ile Result ayrımını ve input validation ile invariant farkını gerçek çıktılarla işliyoruz.
Aggregate Tasarımı: Consistency Boundary, Küçük Aggregate'ler ve Id ile Referans
Aggregate, gerçek invariant'ları tek bir transaction'da tutarlı tutan bir consistency boundary'dir; dışarıdan yalnızca root'a, diğer aggregate'lere de yalnızca id ile referans verilir. Vernon'un dört kuralını Bookstore'un Order ve StockItem aggregate'lerine uyguluyor, navigation property'nin katalog fiyatını sessizce değiştirdiği gerçek bir EF Core çıktısını, stok için eventual consistency'yi, 'kimin işi?' sorusunu ve Aggregate Design Canvas'ı işliyoruz.
Domain Service, Application Service ve Anemic Domain Model
Davranış önce sahibi olan entity'ye ya da value object'e gider; hiçbirine doğal olarak ait olmayan, stateless bir domain hesabı domain service olur, yükleme-kaydetme-transaction ise ince bir application service'te kalır. Bookstore'da kopyalanmış kargo kuralını anemic service'lerden Order'a ve ShippingFeeCalculator'a taşıyıp policy, factory ve domain service'e repository inject etme tuzağını gerçek çıktılarla gösteriyoruz.
Domain Event'ler: Raise, Topla, SaveChanges'te Dispatch Et
Aggregate olanı geçmiş zamanlı, immutable bir domain event olarak yalnızca kendi listesine ekler; EF Core 10'un SaveChangesInterceptor'ı event'leri SaveChanges sırasında toplar, aynı transaction'daki handler'ları commit'ten önce, veritabanı dışına çıkan yan etkileri commit'ten sonra çalıştırır. Mediator'sız dispatcher, iç içe SaveChanges ve açık transaction tuzakları gerçek çıktılarla; integration event ve outbox farkı.
Uçtan Uca: Bookstore Ordering Context'ini Anemic CRUD'dan Zengin Modele Refactor Etmek
Anemic bir CRUD kodunu zengin modele taşımanın güvenli yolu, önce mevcut davranışı characterization test'lerle sabitleyip sonra dil, value object, aggregate sınırı, invariant ve domain event adımlarını her biri yeşil kalan ayrı commit'lerle atmaktır. Bookstore Ordering'i 11 commit'te dönüştürüyor, "3 al 2 öde" kampanyasıyla refactoring toward deeper insight'ı ve öncesi/sonrası metrikleri gerçek çıktılarla gösteriyoruz.