Blog
Mert Özen'in yazılım geliştirme, backend, frontend ve DevOps üzerine blog yazıları.
Geliştirici İçin Linux Lab'ı ve SSH: VM Kurmak, Key ile Bağlanmak ve Sunucuyu İlk Turda Tanımak
Bir Linux sunucusuna şifre yerine ed25519 SSH key'iyle bağlanılır: key'i ssh-keygen ile üretir, ssh-copy-id ile sunucuya koyar, ~/.ssh/config'te bir alias tanımlarsın. Windows'ta karşılıklarıyla birlikte ssh-agent'ı, host key uyarısının neden ciddiye alınması gerektiğini, uname/df/free/ss ile ilk turu, rsync ile Bookstore.Api'yi taşımayı ve 127.0.0.1'e bind edilmiş bir uygulamaya SSH tüneliyle ulaşmayı gerçek çıktılarla gösteriyoruz.
Linux File System Hiyerarşisi: /etc, /var, /opt, /srv, /home, /proc ve "Her Şey Bir Dosya"
Linux'ta program /usr ya da /opt'ta, configuration /etc'de, değişen veri /var'da durur; Bookstore için bu /opt/bookstore/releases, /etc/bookstore, /var/log/bookstore ve /var/lib/bookstore demek. find, cp -a ve rm -r'yi, hard link ile symlink farkını, current symlink'ini çevirirken ln -sf'nin sessizce yanlış yere link açtığını, /proc/<pid> ile çalışan bir .NET process'ine dışarıdan bakmayı ve appsettings.production.json'un Linux'ta neden okunmadığını gerçek çıktılarla gösteriyoruz.
User, Group ve Permission'lar: rwx, chmod, chown, umask, sudo ve Service Kullanıcıları
Bir uygulamayı Linux'ta ne root ne de kendi kullanıcınla, yalnızca ona ait ve giriş yapamayan bir service kullanıcısıyla çalıştırırsın; Bookstore için bookstore kullanıcısı, release'leri yazan ayrı bir deploy kullanıcısı ve 640 izinli bir secrets.env. rwx'in dizindeki anlamını, chmod/chown/umask'ı, setgid dizini, sticky bit'i, ACL'i, visudo ile yalnızca tek komuta izin veren bir sudoers kuralını ve chmod 777 ile sudo kaynaklı tuzakları gerçek çıktılarla gösteriyoruz.
Process'ler ve Signal'ler: ps, top/htop, kill, nice, Process Ağacı ve Zombie'ler
Bir .NET uygulamasını Linux'ta SIGTERM ya da SIGINT ile kapatırsan yarıdaki istekleri bitirip temiz çıkar; SIGHUP ve SIGKILL ise onu anında öldürür (gerçek denemeyle). ps ve top çıktısını (VIRT/RES, STAT, load average) okumayı, process ağacını, jobs/fg/bg ile SSH kopunca hangi işlerin öldüğünü, nohup, disown ve setsid farkını, SigIgn'ı, nice/renice'i, /proc ve lsof ile açık dosyaları ve zombie'lerin neden kill ile ölmediğini gösteriyoruz.
systemd ile Service Yönetmek: systemctl, Unit Override'ları, Timer'lar ve Cron
Bir service'in reboot'tan sonra kalkması için start yetmez, systemctl enable gerekir; Restart=always yalnızca çalışan service'in process'i ölünce devreye girer (gerçek reboot denemesiyle). Bookstore.Api'yi systemctl ile yönetmeyi, unit dosyalarının yerini, Nginx'e systemctl edit ile drop-in override eklemeyi, After/Wants/Requires farkını, systemd-analyze'ı, Persistent=true'lu gece yedeği timer'ını ve Ubuntu 24.04'te cron'un gerçek environment tuzaklarını gösteriyoruz.
Log Okumak 1: journalctl, /var/log ve logrotate
journalctl -u ile bir service'in log'unu okursun; -p err seviyeye, --since zamana, -b açılışa göre daraltır, kullanıcı adm grubunda değilse journal boş görünür. Bookstore.Api'nin log'larını journalctl filtreleriyle okumayı, AddSystemd'nin .NET log seviyelerini journal'a nasıl taşıdığını, persistent ve volatile journal farkını gerçek bir reboot'la, /var/log'daki auth.log, kern.log ve Nginx log'larını, logrotate'te create ile copytruncate farkını gösteriyoruz.
Log Okumak 2: Pipe, Redirection, grep, awk, sed, sort ve uniq ile Log'dan Cevap Çıkarmak
Log'dan cevap çıkarmanın yolu küçük araçları pipe ile zincirlemektir: awk alanı çıkarır, grep filtreler, sort sıralar, uniq -c sayar. stdin/stdout/stderr ve redirection'ın temelinden sonra Bookstore'un gerçek Nginx access log'unda en çok istek atan IP'leri, dakika başına 5xx'i, en yavaş istekleri ve bir request id'nin uygulama log'undaki izini bulup uniq, regex ve locale tuzaklarını gösteriyoruz.
Network Komutları: ip, ss, ping, curl, dig, nc ile "Port Açık mı, Kim Dinliyor, Neden Ulaşamıyorum?"
Bir servise ulaşılamıyorsa katman katman ilerlersin: getent ile isim, ping ve nc -zv ile yol ve firewall (refused dinleyen yok, timeout paket düşüyor demek), ss -tlnp ile kim hangi adreste dinliyor, sonra curl ve error log. ip, ss, lsof, curl, traceroute, dig ve resolvectl'i Bookstore sunucusunda gösterip eski hosts kaydı, ufw ve yanlış port'un üst üste bindiği gerçek bir vakayı çözüyor, proxy ve IPv6 tuzaklarına bakıyoruz.
Paket Yönetimi: apt, Repository'ler, Güncellemeler ve Sunucuya .NET ile Node Kurmak
Ubuntu 24.04'te .NET'i Ubuntu'nun kendi feed'inden kurar, packages.microsoft.com'u bir apt pin dosyasıyla dışarıda tutarsın; apt-cache policy her paketin nereden ve hangi öncelikle geldiğini gösterir. apt'nin temelini, deb822 ve Signed-By'ı, backports PPA'sını, NodeSource'u script'siz kurmayı, apt-mark hold'u, unattended-upgrades'i ve gerçek bir upgrade'de needrestart'ın Bookstore.Api'yi yeniden başlattığını gösteriyoruz.
Disk, Memory ve CPU: df, du, free, vmstat, iostat, OOM Killer ve "Disk Doldu" Vakası
Açık bir log dosyasını rm ile silmek yer açmaz; process dosyayı tutar, lsof +L1 onu gösterir ve truncate alanı geri verir. Bookstore'un log diskinin dolduğu gerçek bir vakayla df, du ve inode'ları, free'de available sütununu ve page cache'i, OOM killer'ı ve systemd'nin MemoryMax sınırını, load average'ı core sayısıyla okumayı ve vmstat, pidstat, iostat ile CPU ile I/O beklemesini ayırmayı gösteriyoruz.
Sunucuyu Sertleştirmek: SSH Ayarları, ufw, Fail2ban, Otomatik Güncellemeler ve En Az Yetki
Ubuntu'da şifreyle girişi kapatmak için ayarı /etc/ssh/sshd_config.d/ altında, cloud-init'in dosyasından önce okunan bir drop-in'e yazmak ve sshd -T ile doğrulamak gerekir; sshd ilk okuduğu değeri kullanır. Bookstore sunucusunda ikinci oturum kuralını, ufw'yi doğru sırayla açmayı, Docker'ın yayımlanan port'larda ufw'yi atlamasını, Fail2ban'ı ve systemd ile en az yetkiyi gerçek çıktılarla gösteriyoruz.
Sunucuda Sorun Giderme Playbook'u: "Site Açılmıyor"dan Root Cause'a Uçtan Uca
Site açılmadığında önce kesintiyi bitir, sonra sebebi bul: uptime, dmesg, free, df, systemctl --failed, journalctl -p err, ss ve top ile 60 saniyede kaynakları ele, sonra Nginx error log'u ve journal ile hipotezi daralt. Lab'da ürettiğim üç Bookstore vakasıyla deploy sonrası crash loop ve 502'yi, CPU çalan bir yedek job'ını ve süresi dolmuş certificate'ı gerçek çıktılarla çözüyoruz.